Forsøpling

§ 28 i ureiningslova forbyr forsøpling: Ingen må tømme, etterlate, oppbevare eller transportere avfall slik at det kan virke skjemmande eller være til skade eller ulempe for miljøet. Alt av avfall skal deponerast hjå eit godkjent mottak.

Luster kommune har etter § 48 i lov om vern mot forurensning og om avfall (forurensningsloven) ei plikt til og eit ansvar for å føre tilsyn med ureinings- og avfallssituasjonen i kommunen. Dette inneberer å avdekke, men også utføre preventivt arbeid mot etablering av villfyllingar og lagerplassar for avfall på offentleg og privat grunn som er i strid med forurensningsloven.

Ein står altså ikkje fritt til å oppbevare kva som helst på eigen grunn. Det treng derimot ikkje være ureiningsfare eller fare for miljø og fauna knytta til aktiviteten, det kan være nok at det er skjemmande.

Kommunen er pliktig til å følge opp meldingar om forsøpling frå publikum. 

Dersom kommunen får informasjon om ulovleg avfallshandtering, har kommunen plikt til å følgje opp saka. Dette kan mellom anna innebere synfaring på eigedomen for å vurdere situasjonen nærare. Kommunen kan, med heimel i Forurensningsloven § 50, gjennomføre synfaring og skal ha uhindra tilgang til området. Grunneigar vil få varsel på førehand.

Ved brot på ureiningslova kan kommunen nytte fleire juridiske verkemiddel:

• Pålegg om opprydding og fjerning av avfall etter Forurensningsloven § 37 dersom avfall er lagra eller etterlate i strid med lova.
• Tvangsmulkt etter § 73 dersom pålegg ikkje vert etterkome.
• Opprydding for den ansvarlege si rekning etter § 74 dersom det er naudsynt for å hindre skade eller ulempe.
• Politimelding og straff etter kapittel 10 ved alvorlege brot på forsøplingsforbodet i § 28.

Straff føreset at det ligg føre skuld. Det vil seie at vedkomande må ha visst, eller burde ha forstått, at handlinga var i strid med lova.

I enkelte tilfelle kan også grunneigar eller den som har rådvelde over eigedomen verte halden ansvarleg for opprydding, sjølv om vedkomande ikkje sjølv har stått for forsøplinga, jf. Forurensningsloven §§ 28 og 37. Kommunen vurderer kvar sak konkret og vil strekke seg langt for å unngå at ein uskyldig part vert halden ansvarleg. 

Ved vurdering av om ein gjenstand skal reknast som avfall etter Forurensningsloven, vil eigar si oppfatning av gjenstanden som reiskap, samlarobjekt, kunst eller liknande kunne ha betydning. Samstundes må kommunen byggje vurderinga på objektive kriterium.

Ifølgje Miljødirektoratet kan ein gjenstand verte vurdert som avfall ut frå mellom anna plassering, tilstand, funksjon og utsjånad, uavhengig av kva eigar meiner.

Ved vurderinga legg kommunen særleg vekt på om:

• gjenstanden utgjer ein ureiningsfare,
• gjenstanden er skjemmande eller til skade eller ulempe for miljøet,
• gjenstanden er defekt eller ikkje lenger fungerer til sitt opphavlege formål,
• gjenstanden har vore ute av bruk over lengre tid,
• gjenstanden er lagra eller handtert på ein forsvarleg måte,
• gjenstanden oppfyller krav som normalt gjeld for denne typen produkt,
• vidare bruk krev omfattande reparasjonar eller kostnader,
• eller gjenstanden framstår som overflødig i høve til verksemda eller bruken den skriv seg frå.

Kommunen gjer ei samla vurdering av desse momenta. Gjenstandar eller køyretøy/anleggsmaskiner som over tid har vore lagra utandørs, manglar delar, er utsette for omfattande slitasje, er overgrodde av vegetasjon eller kan medføre skade på miljøet, vil normalt kunne verte vurderte som avfall.

Dersom heilheitsinntrykket tilseier at gjenstanden er avfall, er det ikkje avgjerande at han framleis kan ha verdi som til dømes delelager, metallskrap eller samlarobjekt. Gjenstanden kan då framleis verte rekna som avfall etter Forurensningsloven.

Dersom gjenstanden utgjer ein ureiningsfare, skal han leverast til godkjent mottak i samsvar med regelverket.

Bilkyrkjegardar, hensette bilvrak og lagring av kasserte køyretøy på privat eigedom er eit utbreidd problem i mange kommunar, og vil ofte vere skjemmande for omgjevnadene.

Eit kassert køyretøy er eit køyretøy som eigar har oppgitt, og som ikkje er meint eller eigna til å setjast i stand for vidare bruk. Slike køyretøy vert rekna som avfall etter Forurensningsloven og kan i tillegg utgjere ein ureiningsfare. Oppbevaring av kasserte køyretøy kan difor vere i strid med §§ 7 og 28 dersom lagringa ikkje skjer på ein forsvarleg måte.

I mange tilfelle skuldast hensetting av bilvrak manglande vedlikehald eller forsøming, men det finst òg døme på privatpersonar som tek imot kasserte køyretøy for demontering og vidaresal av delar.

Det er tillate å nytte eige køyretøy som delebil, så lenge køyretøyet vert lagra på ein forsvarleg måte og ikkje medfører fare for ureining. Det er derimot ikkje tillate å ta imot eller oppbevare kasserte køyretøy for deleplukking. Når eit køyretøy er kassert, vert det rekna som avfall, og handtering, lagring og vidareforedling av slikt avfall krev nødvendig løyve etter regelverket.

Kjøp og sal av kasserte køyretøy til deleplukking kan difor vere ulovleg dersom verksemda ikkje skjer i samsvar med gjeldande regelverk. Eigar av det kasserte køyretøyet er ansvarleg for å sørge for at aktiviteten skjer i samsvar med regelverket.