Ureining

Innbyggjarane sine plikter etter ureiningslova

Alle innbyggjarar har plikt til å unngå ureining og opptre aktsamt slik at miljøet ikkje blir skadd eller utsett for unødige ulemper.

Etter Forurensningsloven § 7 er hovudregelen at ingen må ha, gjere eller setje i verk noko som kan medføre ureining utan at dette er lovleg etter lov, forskrift eller særskilt løyve.

Dette inneber mellom anna at:

• avløpsanlegg skal vere lovlege og fungere tilfredsstillande
• utslepp ikkje må føre til skade eller ulempe for miljø eller helse
• avfall skal leverast til godkjende mottak
• farleg avfall skal handterast forsvarleg
• forsøpling er forbode
• eigar og ansvarleg part pliktar å gi opplysningar til kommunen ved tilsyn eller undersøkingar
• akutt ureining skal avgrensast og varslast så raskt som mogleg

Eigaren av ein eigedom eller eit avløpsanlegg har ansvar for drift, vedlikehald og dokumentasjon av anlegget. Dette gjeld også eldre anlegg.

Det må òg understrekast at grunneigar i enkelte tilfelle kan bli halden ansvarleg for opprydding eller tiltak, sjølv om vedkomande ikkje sjølv har forårsaka ureininga eller forsøplinga.

Innbyggjarane sine rettar

Innbyggjarar har fleire rettar etter ureiningslova og forvaltningslova.

Dette omfattar mellom anna rett til:

• informasjon og rettleiing frå kommunen
• innsyn i dokument i eiga sak
• å uttale seg før kommunen fattar vedtak
• å få vedtak grunngjeve
• å klage på vedtak innan gjeldande klagefrist
• å bli behandla på ein sakleg og forsvarleg måte

Vedtak etter ureiningslova er enkeltvedtak etter forvaltningslova. Kommunen må difor følgje reglane om forsvarleg saksbehandling, habilitet, kontradiksjon og klagebehandling.

Brot på ureiningsregelverket kan føre til både administrative reaksjonar og strafferettsleg ansvar.

Kommunen kan mellom anna:

• gi pålegg om retting eller opprydding
• krevje undersøkingar og dokumentasjon
• fastsetje tvangsmulkt dersom vedtak ikkje blir følgde
• gjennomføre tiltak for ansvarleg si rekning

Etter Forurensningsloven §§ 78 og 79 kan ulovleg ureining, ulovleg avfallshandtering eller manglande oppfølging av pålegg straffast med bøter eller fengsel.

I særleg alvorlege tilfelle kan forholdet bli vurdert etter Straffeloven. Dette kan til dømes vere aktuelt ved:

• grov miljøkriminalitet
• alvorleg eller omfattande ureining
• handlingar som medfører betydeleg skade på natur eller helse
• ulovleg handtering av farleg avfall

Straffelova inneheld eigne føresegner om miljøkriminalitet, og alvorlege brot kan føre til høge bøter eller fengselsstraff.

Forureina grunn er grunn der jord eller lausmassar inneheld helse- eller miljøskadelege stoff over fastsette grenseverdiar. Dette kan til dømes vere olje, tungmetall, kjemikaliar eller restar frå tidlegare industri, verkstad, fyllingar eller avfallsdeponi.

I mange tilfelle er forureininga ikkje synleg, og kan liggje skjult i grunnen over lang tid utan at eigar er kjend med det. Ved graving, bygging eller andre terrenginngrep kan forureina massar verte spreidde og utgjere risiko for menneske, dyr og miljø.

Ved byggje- og gravearbeid har tiltakshavar ansvar for å undersøkje om grunnen kan vere forureina. Dersom det er mistanke om forureining, kan det vere krav om miljøtekniske undersøkingar og utarbeiding av tiltaksplan før arbeidet startar, jf. Forurensningsforskriften kapittel 2.

Typiske område der det kan vere fare for forureina grunn er:

• eldre industri- og verkstadområde,
• tidlegare avfallsfyllingar,
• område med bilopphogging eller lagring av køyretøy,
• kaier og hamneområde,
• område der det har vore tankanlegg eller drivstofflagring,
• ureining på privat grunn grunna forsøpling og/eller ulovleg handtering og lagring av spesialavfall,
• bygg med asbest.

Som tiltakshavar må du hugse å: 

• Vurdere om det kan vere forureina grunn
• Undersøkje om det kan vere forureina grunn
• Utarbeide tiltaksplan for opprydding 
• Sende inn tiltaksplan til kommunen for godkjenning 
• Sende inn rapport til Grunnforurensing ved gjennomføring av tiltaket

Husk at ulovleg oppbevaring av spesialavfall på private eigedomar kan føre til ureinina grunn. Slike tilfeller vil bli registrert i grunnforurensingsdatabasen og det vil bli registrert som heftelse på eigedomen i matrikkelen.

Forureina massar skal handterast og leverast til godkjent mottak i samsvar med gjeldande regelverk. Det er viktig å avklare dette tidleg i planlegginga av eit bygge- eller graveprosjekt for å unngå skade på miljøet og uventa kostnader.

Miljødirektoratet sitt faktaark om «Grunnforurensing – bransjer og stoffer M-813 / 2017» gjev informasjon om mogleg grunnforureining som kan oppstå.